Bài 1 - Custom Instructions: Bước Không trước mọi câu hỏi
ChatGPT mặc định không biết bạn là ai. Mỗi lần mở cuộc hội thoại mới, nó bắt đầu từ số không - không biết bạn làm nghề gì, cần câu trả lời ở độ sâu nào, muốn giọng điệu ra sao, hay đang giải quyết bài toán gì.
Hệ quả rất thực tế: khi một CFO hỏi về dòng tiền hay cơ cấu vốn, ChatGPT có thể trả lời theo góc nhìn của một nhân viên kế toán - đúng về kỹ thuật nhưng sai về tầm nhìn. Khi CEO hỏi về rủi ro thị trường, AI có thể giải thích như đang nói chuyện với sinh viên thực tập - đầy đủ nhưng không đúng độ sâu cần thiết để ra quyết định.
Không phải AI sai. Chỉ là AI không biết bạn cần được phục vụ ở cấp độ nào.
Đây là việc đầu tiên tôi khuyến nghị làm khi bắt đầu dùng bất kỳ tool AI nào - không chỉ ChatGPT. Trước khi hỏi bất cứ điều gì, hãy cho AI biết bạn là ai và bạn muốn được phục vụ như thế nào. Bước này mất 5 phút nhưng tiết kiệm hàng giờ về sau.
Kết quả nếu bỏ qua bước này: bạn phải lặp lại bối cảnh mỗi lần. Hoặc nhận về câu trả lời chung chung rồi mất thêm thời gian chỉnh sửa.
Custom Instructions là gì?
Custom Instructions là tính năng cho phép bạn kê khai một lần, ChatGPT nhớ và áp dụng cho mọi cuộc trò chuyện sau. Không cần nhắc lại. Không cần giải thích lại từ đầu. Tính năng này có hai ô cần điền:
-
“What would you like ChatGPT to know about you?” - Bạn muốn ChatGPT biết gì về bạn. Đây là nơi kê khai nghề nghiệp, mục tiêu, bối cảnh làm việc, trình độ chuyên môn. Càng cụ thể càng tốt.
-
“How would you like ChatGPT to respond?” - Bạn muốn ChatGPT trả lời theo cách nào. Độ dài, giọng điệu, ngôn ngữ, mức độ chi tiết, có cần dẫn nguồn không, có cần đặt câu hỏi ngược lại không.
Hai ô này kết hợp lại tạo thành một “nhân sự AI” được cá nhân hoá theo đúng nhu cầu của bạn - thay vì một chatbot phổ thông phục vụ mọi người theo cùng một cách.
Tại sao điều này thay đổi hoàn toàn cục diện?
Để hiểu tại sao bước này quan trọng, cần biết một chút về cách model AI hoạt động. ChatGPT được huấn luyện trên lượng dữ liệu khổng lồ - bao gồm văn bản của sinh viên, chuyên gia, nhà nghiên cứu, người bán hàng, kỹ sư và hàng triệu vai trò khác.
Khi bạn đặt câu hỏi mà không có bối cảnh, model sẽ tự ước tính: người hỏi câu này thường là ai, và câu trả lời phù hợp nhất với đại đa số người hỏi câu tương tự là gì. Kết quả là một câu trả lời “an toàn cho tất cả” - đủ đúng nhưng không đủ sắc bén cho bất kỳ ai cụ thể.
Custom Instructions thay đổi điều đó. Khi bạn kê khai rõ bạn là CFO đang chuẩn bị tài liệu cho Board, model không còn phải đoán. Nó biết ngay cần trả lời ở cấp độ nào, dùng ngôn ngữ nào, và bỏ qua những phần giải thích nền tảng mà bạn đã biết. Đây không phải “trick” - đây là cách model hoạt động đúng nhất khi có đủ thông tin đầu vào.
Gợi ý hai bộ Custom Instructions thực chiến
Dưới đây là hai bộ Custom Instructions tôi gợi ý cho hai vai trò quản trị phổ biến nhất.
1. Dành cho CEO / Founder SME
Ô 1 - Về bạn: “Tôi là CEO của một doanh nghiệp SME tại Việt Nam, ngành [điền ngành của bạn], doanh thu khoảng [quy mô]. Tôi ra quyết định ở cấp chiến lược và vận hành. Tôi không phải chuyên gia kỹ thuật nhưng có tư duy kinh doanh thực tế. Tôi dùng AI để nghiên cứu thị trường, chuẩn bị tài liệu họp, phân tích tình huống kinh doanh và soạn thảo nhanh.”
Ô 2 - Cách trả lời: “Trả lời bằng tiếng Việt. Ngắn gọn, thẳng vào vấn đề - không dẫn nhập dài. Với câu hỏi phức tạp, đưa ra khuyến nghị rõ ràng trước rồi giải thích sau. Nếu câu hỏi của tôi chưa đủ thông tin để trả lời tốt, hỏi lại một câu duy nhất quan trọng nhất. Không cần disclaimer về ‘đây chỉ là thông tin tham khảo’ trừ khi tôi hỏi về pháp lý hoặc y tế.”
2. Dành cho CFO / Finance Director
Ô 1 - Về bạn: “Tôi là CFO tại một doanh nghiệp [quy mô/ngành]. Nền tảng của tôi là kế toán, tài chính doanh nghiệp và quản trị rủi ro. Tôi dùng AI để hỗ trợ phân tích tài chính, nghiên cứu thị trường và ngành, chuẩn bị tài liệu trình Board, rà soát hợp đồng và theo dõi chính sách tài chính - kế toán mới nhất.”
Ô 2 - Cách trả lời: “Trả lời bằng tiếng Việt. Giữ thuật ngữ chuyên ngành tiếng Anh khi cần (DCF, WACC, EBITDA, NPL…). Với câu hỏi phân tích, trình bày theo cấu trúc rõ ràng - luận điểm trước, dữ liệu hỗ trợ sau. Luôn nêu rõ nguồn hoặc mức độ chắc chắn của số liệu. Nếu thông tin có thể đã thay đổi, nhắc tôi kiểm tra lại nguồn cập nhật nhất.”
Tính năng này hoàn toàn miễn phí, có trên cả bản Free lẫn Plus. Cài một lần, dùng mãi mãi.
Hướng dẫn cách vào cài đặt: Tại ChatGPT -> Click vào Avatar/Tên tài khoản góc trái dưới -> Chọn Customize ChatGPT -> Điền vào hai ô và bấm Lưu lại.
Hãy làm ngay sau khi đọc xong bài này và bạn sẽ cảm nhận được sự khác biệt ngay trong lời giải đáp tiếp theo!